Ajahn Chah

Dhamma Natuur

Dhamma Natuur

Uitgesproken voor de Westerse discipelen in het Bung Wai Forest klooster tijdens de regenretraite van 1977, vlak nadat een van de oudere monniken zijn gewaden had afgelegd en het klooster had verlaten.

Soms, wanneer een fruitboom in bloei staat, steekt een briesje op en strooit de bloesem op de grond. Sommige knoppen blijven en groeien uit tot een kleine groene vrucht. Een wind waait en sommige daarvan vallen ook. Weer andere worden vruchten of bijna rijp, of sommige zelfs volledig rijp, voordat ze vallen.

En zo is het ook met mensen. Net als bloemen en vruchten in de wind vallen ook zij in verschillende levensstadia. Sommige mensen sterven nog in de baarmoeder, anderen slechts enkele dagen na de geboorte. Sommige mensen leven een paar jaar en sterven dan, nooit volwassen geworden. Mannen en vrouwen sterven in hun jeugd. Weer anderen bereiken een hoge leeftijd voordat ze sterven.

Denk bij het nadenken over mensen aan de aard van de vruchten in de wind: beide zijn zeer onzeker.

Dit onzekere karakter is ook te zien in het kloosterleven. Sommige mensen komen naar het klooster met de bedoeling om gewijd te worden, maar veranderen van gedachten en vertrekken, sommigen met een reeds geschoren hoofd. Anderen zijn al noviet en besluiten dan te vertrekken. Sommigen wijden zich slechts voor één regen-retraite en leggen hun gewaden af. Net als fruit in de wind – allemaal erg onzeker!

Ons bewustzijn is ook zo. Een mentale indruk ontstaat, trekt en trekt aan het bewustzijn, en dan valt het bewustzijn – net als fruit.

De Boeddha begreep deze onzekere aard der dingen. Hij observeerde het verschijnsel van fruit in de wind en dacht na over de monniken en novieten die zijn leerlingen waren. Hij ontdekte dat ook zij in wezen van dezelfde aard waren – onzeker! Hoe kan het ook anders? Zo gaat het nu eenmaal met alle dingen.

Dus, voor iemand die met bewustzijn oefent, is het niet nodig om iemand te hebben die adviseert en onderwijst om te kunnen zien en begrijpen. Een voorbeeld is het geval van de Boeddha die in een vorig leven koning Mahajanaka was. Hij hoefde niet veel te studeren. Hij hoefde alleen maar een mangoboom te observeren.

Op een dag, toen hij met zijn gevolg van ministers een park bezocht, zag hij bovenop zijn olifant enkele mangobomen, zwaar beladen met rijp fruit. Omdat hij op dat moment niet kon stoppen, besloot hij in gedachten later terug te keren om ervan te genieten. Hij wist echter niet dat zijn ministers, die achter hem aankwamen, ze allemaal gulzig zouden verzamelen; dat ze ze met stokken zouden omverwerpen, de takken zouden slaan en breken en de bladeren zouden verscheuren en verspreiden.

Toen hij ’s avonds terugkeerde naar de mangoboomgaard, ontdekte de koning, die zich in gedachten al de heerlijke smaak van de mango’s voorstelde, plotseling dat ze allemaal weg waren, helemaal op! En niet alleen dat, maar de takken en bladeren waren grondig door elkaar geschud en verspreid.

De koning, behoorlijk teleurgesteld en ontdaan, zag toen een andere mangoboom in de buurt waarvan de bladeren en takken nog intact waren. Hij vroeg zich af waarom. Toen besefte hij dat het kwam omdat die boom geen vruchten had. Als een boom geen vruchten draagt, stoort niemand hem en worden zijn bladeren en takken niet beschadigd. Deze les hield hem de hele weg terug naar het paleis in gedachten: ‘Het is onaangenaam, lastig en moeilijk om koning te zijn. Het vereist constante zorg voor al zijn onderdanen. Wat als er pogingen zijn om delen van zijn koninkrijk aan te vallen, te plunderen en in beslag te nemen?’ Hij kon niet rustig rusten; zelfs in zijn slaap werd hij gestoord door dromen.

Hij zag in gedachten opnieuw de mangoboom zonder vruchten en zijn onbeschadigde bladeren en takken. ‘Als wij op die mangoboom zouden lijken’, dacht hij, ‘zouden ook onze ‘bladeren’ en ’takken’ niet beschadigd zijn’.

In zijn kamer zat hij en mediteerde. Uiteindelijk besloot hij, geïnspireerd door deze les van de mangoboom, zich tot monnik te wijden. Hij vergeleek zichzelf met die mangoboom en concludeerde dat als men niet betrokken raakte bij de wegen van de wereld, men werkelijk onafhankelijk zou zijn, vrij van zorgen of moeilijkheden. Het bewustzijn zou onbezorgd zijn. Aldus nadenkend werd hij tot monnik gewijd.

Van toen af aan, waar hij ook kwam, antwoordde hij op de vraag wie zijn leraar was: “Een mangoboom”. Hij hoefde niet zoveel onderricht te ontvangen. Een mangoboom was de oorzaak van zijn Ontwaken tot de Opanayiko-Dhamma, de leer die naar binnen leidt. En met dit Ontwaken werd hij een monnik, iemand die weinig zorgen heeft, tevreden is met weinig, en die geniet van de eenzaamheid. Zijn koninklijke status opgegeven, was zijn bewustzijn eindelijk in vrede.

In dit verhaal was de Boeddha een Bodhisatta die zijn beoefening op deze manier voortdurend ontwikkelde. Net als de Boeddha als koning Mahajanaka moeten ook wij om ons heen kijken en oplettend zijn, want alles in de wereld staat klaar om ons te onderwijzen.

Met zelfs maar een beetje intuïtieve wijsheid zullen we dan in staat zijn de wegen van de wereld helder te doorzien. We zullen begrijpen dat alles in de wereld een leraar is. Bomen en wijnstokken, bijvoorbeeld, kunnen allemaal de ware aard van de werkelijkheid onthullen. Met wijsheid is het niet nodig om iemand te ondervragen, niet om te studeren. We kunnen genoeg van de natuur leren om verlicht te worden, zoals in het verhaal van koning Mahajanaka, omdat alles de weg van de waarheid volgt. Het wijkt niet af van de waarheid.

Geassocieerd met wijsheid zijn zelfbeheersing en terughoudendheid, die op hun beurt kunnen leiden tot verder inzicht in de wegen van de natuur. Op deze manier zullen we de uiteindelijke waarheid leren kennen dat alles ‘anicca-dukkha-anattā‘ is[2]. Neem bijvoorbeeld bomen; alle bomen op aarde zijn gelijk, zijn Eén, gezien door de werkelijkheid van ‘anicca-dukkha-anattā’. Eerst ontstaan ze, dan groeien ze en worden ze volwassen, voortdurend veranderend, totdat ze uiteindelijk sterven zoals elke boom moet sterven.

Op dezelfde manier worden mensen en dieren geboren, groeien ze en veranderen ze tijdens hun levenstijd totdat ze uiteindelijk sterven. De veelvuldige veranderingen die optreden tijdens deze overgang van geboorte naar dood tonen de Weg van de Dhamma. Dat wil zeggen, alle dingen zijn vergankelijk en hebben verval en ontbinding als hun natuurlijke toestand.

Als we bewustzijn en begrip hebben, als we met wijsheid en opmerkzaamheid studeren, zullen we de Dhamma als werkelijkheid zien. Zo zien we nog steeds dat mensen voortdurend geboren worden, veranderen en uiteindelijk vergaan. Iedereen is onderworpen aan de cyclus van geboorte en dood, en daardoor is iedereen in het universum als één wezen. Eén persoon helder en duidelijk zien is dus hetzelfde als iedere persoon in de wereld zien.

Op dezelfde manier is alles Dhamma. Niet alleen de dingen die we zien met ons fysieke oog, maar ook de dingen die we zien in ons bewustzijn. Een gedachte ontstaat, verandert en verdwijnt. Het is ‘nāma dhamma’, gewoon een mentale indruk die ontstaat en weer verdwijnt. Dit is de ware aard van het bewustzijn. Al met al is dit de edele waarheid van de Dhamma. Als men niet op deze manier kijkt en observeert, ziet men niet echt! Als men wel ziet, zal men de wijsheid hebben om te luisteren naar de Dhamma zoals verkondigd door de Boeddha.

Waar is de Boeddha?
De Boeddha is in de Dhamma.
Waar is de Dhamma?
De Dhamma is in de Boeddha.
Hier en nu!
Waar is de Sangha?
De Sangha is in de Dhamma.

De Boeddha, de Dhamma en de Sangha bestaan in ons bewustzijn, maar we moeten het duidelijk zien. Sommige mensen nemen dit terloops op en zeggen: “Oh! De Boeddha, de Dhamma en de Sangha bestaan in mijn bewustzijn”. Toch is hun eigen praktijk niet geschikt of passend. Het past dus niet dat de Boeddha, de Dhamma en de Sangha in hun bewustzijn te vinden zijn, namelijk omdat het ‘bewustzijn’ eerst dat bewustzijn moet zijn dat de Dhamma kent.

Als we alles terugbrengen naar dit punt van de Dhamma, zullen we te weten komen dat, in de wereld, de waarheid wel degelijk bestaat, en dat het dus mogelijk is voor ons om te oefenen om haar te realiseren.

Bijvoorbeeld, nāma dhamma, gevoelens, gedachten, verbeelding, enz. zijn allemaal onzeker. Wanneer woede ontstaat, groeit en verandert het en verdwijnt het uiteindelijk. Ook geluk ontstaat, groeit en verandert en verdwijnt uiteindelijk. Ze zijn leeg. Zij zijn geen ‘ding’. Dit is altijd de weg van alle dingen, zowel mentaal als materieel. Inwendig zijn er dit lichaam en dit bewustzijn. Uitwendig zijn er bomen, wijnstokken en allerlei andere dingen die deze universele wet van onzekerheid vertonen.

Of het nu een boom, een berg of een dier is, het is allemaal Dhamma, alles is Dhamma. Waar is deze Dhamma? Simpel gezegd, dat wat geen Dhamma is bestaat niet. Dhamma is de natuur. Dit wordt de ‘Sacca Dhamma’ genoemd, de ware Dhamma. Als men de natuur ziet, ziet men Dhamma; als men Dhamma ziet, ziet men de natuur. Als men de natuur ziet, kent men de Dhamma.

En dus, wat is het nut van veel studie als de uiteindelijke werkelijkheid van het leven, in elk moment, in elke handeling, slechts een eindeloze cyclus van geboorten en sterfgevallen is? Als we in alle houdingen (zitten, staan, lopen, liggen) opmerkzaam en helder zijn, dan is zelfkennis klaar om geboren te worden; dat wil zeggen, de waarheid van de Dhamma kennen die hier en nu al bestaat.

Op dit moment leeft de Boeddha, de echte Boeddha, nog steeds, want Hij is de Dhamma zelf, de ‘Sacca Dhamma’. En ‘Sacca Dhamma’, dat wat iemand in staat stelt Boeddha te worden, bestaat nog steeds. Het is nergens naartoe gevlucht! Het geeft aanleiding tot twee Boeddha’s: een in het lichaam en de andere in het bewustzijn.

”De echte Dhamma”, zei de Boeddha tegen Ananda, ”kan alleen gerealiseerd worden door beoefening”. Wie de Boeddha ziet, ziet de Dhamma. En hoe komt dat? Voorheen bestond er geen Boeddha; pas toen Siddhattha Gotama[3] de Dhamma realiseerde, werd hij de Boeddha. Als we het zo uitleggen, dan is hij hetzelfde als wij. Als wij de Dhamma realiseren, dan zullen wij ook de Boeddha zijn. Dit wordt de Boeddha in het bewustzijn of ‘Nāma Dhamma’ genoemd.

We moeten bedacht zijn op alles wat we doen, want we worden de erfgenamen van onze eigen goede of slechte daden. Als we goed doen, oogsten we goed. Als we kwaad doen, oogsten we kwaad. Je hoeft alleen maar naar je dagelijkse leven te kijken om te weten dat dit zo is. Siddhattha Gotama werd verlicht tot de realisatie van deze waarheid, en dit gaf aanleiding tot de verschijning van een Boeddha in de wereld. Evenzo, als ieder mens oefent om deze waarheid te bereiken, zullen ook zij veranderen in Boeddha.

Dus, de Boeddha bestaat nog steeds. Sommige mensen zijn erg blij als ze zeggen: “Als de Boeddha nog bestaat, dan kan ik de Dhamma beoefenen!” Zo moet je het zien.

De Dhamma die de Boeddha realiseerde is de Dhamma die permanent bestaat in de wereld. Het kan worden vergeleken met grondwater dat permanent in de grond bestaat. Wanneer iemand een put wil graven, moet hij diep genoeg graven om het grondwater te bereiken. Het grondwater is er al. Hij schept het water niet, hij ontdekt het slechts. Evenzo heeft de Boeddha de Dhamma niet uitgevonden, heeft de Dhamma niet verordend. Hij onthulde slechts wat er al was. Door contemplatie zag de Boeddha de Dhamma. Daarom wordt gezegd dat de Boeddha verlicht was, want verlichting is het kennen van de Dhamma. De Dhamma is de waarheid van deze wereld. Dit ziende, wordt Siddhattha Gotama ‘De Boeddha’ genoemd. En de Dhamma is datgene wat andere mensen in staat stelt een Boeddha te worden, ‘iemand-die-weet’, iemand die de Dhamma kent.

Als wezens goed gedrag vertonen en trouw zijn aan de Boeddha-Dhamma, dan zullen die wezens nooit gebrek hebben aan deugd en goedheid. Met begrip zullen we zien dat we echt niet ver van de Boeddha zijn, maar oog in oog met hem zitten. Wanneer we de Dhamma begrijpen, dan zullen we op dat moment de Boeddha zien.

Als men werkelijk oefent, zal men de Boeddha-Dhamma horen, of men nu aan de wortel van een boom zit, ligt of in welke houding dan ook. Dit is niet iets om alleen maar over na te denken. Het komt voort uit het zuivere bewustzijn. Alleen deze woorden herinneren is niet genoeg, want dit hangt af van het zien van de Dhamma zelf, niets anders dan dit. We moeten dus vastbesloten zijn te oefenen om dit te kunnen zien, en dan zal onze beoefening werkelijk compleet zijn. Waar we ook zitten, staan, lopen of liggen, we zullen de Dhamma van de Boeddha horen.

Om zijn leer te kunnen beoefenen, leerde de Boeddha ons op een rustige plaats te leven, zodat we kunnen leren onze aandacht op de zintuigen van oog, oor, neus, tong, lichaam en bewustzijn te richten en in toom te houden. Dit is de basis voor onze praktijk, aangezien dit de plaatsen zijn waar alle dingen ontstaan, en alleen op deze plaatsen. We richten onze aandacht op en beteugelen dus deze zes zintuigen om de omstandigheden te kennen die daar ontstaan. Al het goede en kwade ontstaat door deze zes zintuigen. Zij zijn de overheersende vermogens in het lichaam. Het oog overheerst in het zien, het oor in het horen, de neus in het ruiken, de tong in het proeven, het lichaam in het contact met warm, koud, hard en zacht, en het bewustzijn in het ontstaan van mentale indrukken. Het enige wat ons rest is onze beoefening rond deze punten op te bouwen.

De beoefening is gemakkelijk omdat alles wat nodig is reeds door de Boeddha is vastgelegd. Dit is vergelijkbaar met de Boeddha die een boomgaard plant en ons uitnodigt deel te nemen aan de vruchten ervan. Wijzelf hoeven er geen te planten.

Of het nu gaat om moraliteit, meditatie of wijsheid, het is niet nodig om iets te creëren, te bepalen of te speculeren, want het enige wat we hoeven te doen is de dingen volgen die al bestaan in de leer van de Boeddha.

Daarom zijn wij wezens die veel verdienste en geluk hebben door de leer van de Boeddha te hebben gehoord. De boomgaard bestaat al, het fruit is al rijp. Alles is al compleet en perfect. Het enige wat nog ontbreekt is iemand die de vruchten plukt, iemand met genoeg geloof om te oefenen!

We moeten bedenken dat onze verdiensten en ons geluk zeer waardevol zijn. We hoeven alleen maar om ons heen te kijken om te zien hoezeer andere wezens bezeten zijn van ongeluk; neem bijvoorbeeld honden, varkens, slangen en andere wezens. Zij hebben geen kans om Dhamma te bestuderen, geen kans om Dhamma te kennen, geen kans om Dhamma te beoefenen. Dit zijn wezens die behept zijn met ongeluk en die karmische vergelding ondergaan. Als men geen kans heeft om Dhamma te bestuderen, te kennen, te beoefenen, dan heeft men geen kans om vrij te zijn van lijden.

Als mensen moeten we niet toestaan dat we slachtoffer worden van ongeluk, verstoken van goede manieren en discipline. Wordt geen slachtoffer van ongeluk! Dat wil zeggen, iemand zonder hoop op het bereiken van het pad van Vrijheid naar Nibbāna, zonder hoop op het ontwikkelen van deugd. Denk niet dat we al zonder hoop zijn! Door op die manier te denken, zouden we net als andere wezens in het bezit komen van ongeluk.

Wij zijn wezens die binnen de invloedssfeer van de Boeddha zijn gekomen. Wij mensen hebben dus al voldoende verdiensten en middelen. Als wij ons begrip, meningen en kennis in het heden corrigeren en ontwikkelen, dan zal dat ons ertoe brengen ons zodanig te gedragen en te beoefenen dat wij in dit huidige leven als mens de Dhamma kunnen zien en kennen.

Wij zijn dus anders dan andere wezens, wezens die verlicht moeten worden tot de Dhamma. De Boeddha onderwees dat op dit huidige moment de Dhamma hier voor ons bestaat. De Boeddha zit hier en nu tegenover ons! Op welke andere tijd of plaats ga je kijken?

Als we niet juist denken, als we niet juist oefenen, vallen we terug tot dieren of wezens in de hel of hongerige geesten of demonen[4]. Hoe komt dit? Kijk gewoon in je bewustzijn. Wanneer woede opkomt, wat is het dan? Daar is het, kijk maar! Als begoocheling ontstaat, wat is dat dan? Dat is het, daar! Wanneer hebzucht ontstaat, wat is het dan? Kijk daar!

Door deze mentale toestanden niet te herkennen en duidelijk te begrijpen, verandert het bewustzijn van die van een mens. Alle omstandigheden bevinden zich in de staat van wording. Worden geeft aanleiding tot geboorte of bestaan zoals bepaald door de huidige omstandigheden. Zo worden en bestaan we zoals ons bewustzijn ons conditioneert.

Voetnoten

[1] Anicca-dukkha-anattā: de drie kenmerken van het bestaan, namelijk: vergankelijkheid / instabiliteit, lijden / onbevredigendheid, en geen-zelf / onpersoonlijkheid.

[2] Siddhattha Gotama: de oorspronkelijke naam van de historische Boeddha. (Boeddha, degene die weet, staat ook voor de staat van verlichting of Ontwaken.)

[3] Volgens de boeddhistische gedachte worden wezens geboren in een van de acht staten van bestaan, afhankelijk van hun karma. Deze omvatten drie hemelse staten (waar geluk overheerst), de menselijke staat, en de vier hierboven genoemde leedvolle- of hellestaten (waar lijden overheerst). De Eerwaarde Ajahn benadrukt altijd dat we deze toestanden in ons eigen bewustzijn moeten zien in het huidige moment. Zodat we, afhankelijk van de toestand van het bewustzijn, kunnen zeggen dat we voortdurend in deze verschillende toestanden geboren worden. Als het bewustzijn in brand staat van woede, zijn we uit de menselijke staat gevallen en zijn we hier en nu in de hel geboren.


Bovenstaande tekst is door de redactie van buddho.org naar het Nederlands vertaald. De Engelse versie, Dhamma Nature staat op ajahnchah.org.


Wil je beginnen met mediteren of ben je op zoek naar meer verdieping?
Wij bieden persoonlijke begeleiding, volledig op donatie basis.

Gratis Meditatiecursus

Over Ajahn Chah

De Eerwaarde Ajahn Chah Subhaddo (17 juni 1918 – 16 januari 1992), was een invloedrijke meditatieleraar binnen het boeddhisme en de oprichter van twee grote kloosters in de Thaise bostraditie.

Hij werd gerespecteerd en was geliefd in zijn eigen land als een man met grote wijsheid, en was instrumenteel in het vestigen van het Theravāda-boeddhisme in het Westen. Beginnend in 1979 met het oprichten van Cittaviveka (beter bekent als Chithurst Buddhist Monastery) in Groot Brittannië, heeft de Thaise bostraditie van Ajahn Chah zich door heel Europa, de VS en het Britse Gemeengoed verspreid.

De ‘Dhamma-talks’ van Ajahn Chah zijn opgenomen en vertaald in verschillende talen. Hij stond bekend om zijn simpele en heldere presentatie van de Dhamma, die zowel de lokale dorpelingen als de hoogste sociale klasse in Bangkok inspireerde. 

Hij stond ook bekend als de meester met de meeste westerse monnik-discipelen, waarvoor hij een apart klooster (Wat Pah Nanachat) opende vlakbij zijn eigen klooster Wat Nong Pah Pong. Meer dan een miljoen mensen, waaronder de Thaise Koninklijke familie, kwamen op de begrafenis van Ajahn Chah in 1992. Hij heeft een erfenis aan ‘Dhamma-talks’, leerlingen en kloosters nagelaten.

Je moet zelf de inspanning leveren, de Boeddhas wijzen slechts de weg

Boeddha, Dhp 276