{"id":1496,"date":"2022-03-17T22:27:00","date_gmt":"2022-03-17T21:27:00","guid":{"rendered":"https:\/\/new.buddho.org\/nl\/?p=1496"},"modified":"2023-04-21T12:40:53","modified_gmt":"2023-04-21T10:40:53","slug":"vipassana-de-ontwikkeling-van-inzicht","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/buddho.org\/nl\/vipassana-de-ontwikkeling-van-inzicht\/","title":{"rendered":"Vipassana: De Ontwikkeling van Inzicht"},"content":{"rendered":"
<\/div>\n

Vipassan\u0101 <\/em>betekent letterlijk: \u2018de dingen zien zoals ze werkelijk zijn\u2019<\/em>. Dit \u2019zien\u2019 <\/em>vergt helder begrip in de drie karakteristieken (tilakkha\u1e47a) <\/em>van alle geconditioneerde fenomenen, namelijk:<\/p>\n\n\n\n

Inzicht in de veranderlijkheid\/vergankelijkheid (anicca sammasana \u00f1\u0101na)[i]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em>; inzicht in de onbevredigendheid (dukkha sammasana \u00f1\u0101na)[ii]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em> en inzicht in de zelfloosheid (anatt\u0101 sammasana \u00f1\u0101\u1e47a)[iii]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em> van \u00e1lle fenomenen.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Anicca, dukkha <\/em>en anatt\u0101 <\/em>zijn de drie fundamentele elementen van Buddhadhamma \u2013 <\/em>de leer van de Boeddha<\/a>. Zij vormen de hoekstenen om tot zelfrealisatie te komen.<\/p>\n\n\n\n

Van de drie is anicca <\/em>de essenti\u00eble factor in dit bewustwordingsproces. Het is de passe-partout waarmee de twee andere poorten van de inzichtsburcht zich openen.<\/p>\n\n\n\n

Om anicca <\/em>te kunnen ontsluiten dient de beoefenaar (dhammanuvatti) <\/em>het Edele Achtvoudige Pad (magga sacca) \u2013 <\/em>de Vierde Edele Waarheid van de Boeddha<\/a> \u2013 intensief te belopen.<\/p>\n\n\n\n

Dit pad is onderverdeeld in drie \u2013 progressief opgaande \u2013 stappen, namelijk ethiek\/moraliteit (s\u012bla), <\/em>concentratie (sam\u0101dhi) <\/em>en wijsheid (pa\u00f1\u00f1\u0101).[iv]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a> S\u012bla<\/em> \u2013 wat staat voor een deugdzaam leven<\/a> \u2013 vormt de basis voor sam\u0101dhi<\/em>, wat neerkomt op het concentreren van het bewustzijn<\/a> op een dusdanige manier dat \u00e9\u00e9npuntigheid (ekaggat\u0101)[v]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em> bereikt wordt. Duidelijker gesteld: wil de beoefenaareen uitstekende concentratie van het bewustzijn \u2013 sam\u0101dhi \u2013 <\/em>bereiken, dan is het noodzakelijk dat zijn\/haar s\u012bla <\/em>zuiver moet zijn, vermits sam\u0101dhi <\/em>gegrondvest is op s\u012bla.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Enkel wanneer de yogi zijn concentratie zodanig verfijnd heeft dat hij \u00e9\u00e9n wordt (de zgn. absorptie) met zijn meditatie-object kan wijsheid \u2013 pa\u00f1\u00f1\u0101 \u2013 <\/em>zichontwikkelen<\/a>. Ook hier geldt opnieuw dezelfde redenering: wil de beoefenaareen uitstekende pa\u00f1\u00f1\u0101 <\/em>bereiken, dan is het noodzakelijk dat zijn\/haar sam\u0101dhi <\/em>zuiver moet zijn, vermits pa\u00f1\u00f1\u0101 <\/em>gebouwd is op sam\u0101dhi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Laat dit duidelijk zijn: s\u012bla <\/em>en sam\u0101dhi <\/em>vormen de basisvoorwaarden voor het ontwikkelen van pa\u00f1\u00f1\u0101<\/em><\/a>. <\/em>Z\u00f3nder (uitstekende) moraliteit en z\u00f3nder (uitstekende) concentratie is g\u00e9\u00e9n (uitstekende) wijsheid mogelijk. Hoe perfecter de moraliteit, resp. de concentratie, hoe perfecter de wijsheid zal zijn.<\/p>\n\n\n\n

En het is juist deze (perfecte) wijsheid die de beoefenaarin staat stelt om anicca, dukkha <\/em>en anatt\u0101 <\/em>helder te begrijpen door de beoefening van vipassan\u0101. <\/em>Door het beoefenen van vipassan\u0101 <\/em>kan hij\/zij de dingen \u2018zien\u2019 zoals ze werkelijk zijn.<\/p>\n\n\n\n

In vipassan\u0101-meditatie is het object van meditatie de vergankelijkheid (anicca) <\/em>van alle dingen die zich presenteren<\/a>. <\/em>De methode van vipassan\u0101 <\/em>komt er dus op neer dat de dhammanuvatti <\/em>er moet naar streven anicca <\/em>bij zichzelf te realiseren (d.i. herkennen, erkennen en er \u00e9\u00e9n mee worden).[vi]<\/sup><\/strong><\/sup><\/em><\/a> <\/em>Eenmaal anicca <\/em>gerealiseerd is, zal hij\/zij dukkha <\/em>begrijpen, om vervolgens anatt\u0101 <\/em>te zien alsultieme waarheid.<\/p>\n\n\n\n

Enkel door dit inzicht begrijpt de dhammanuvatti <\/em>de ellende die zijn hele bestaan doordringt en verzadigt (dukkha sacca)[vii]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em>; laat hij de oorzaak van dukkha (samudaya sacca)<\/em> los;realiseert hij de be\u00ebindiging van dukkha (nirodha sacca) <\/em>en cultiveert hij het pad dat leidt tot de be\u00ebindiging van dukkha (magga sacca).[viii]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Anicca <\/em>realiseren komt erop neer dat de dhammanuvatti <\/em>de veranderlijkheid binnen zichzelf realiseert. Hij wordt \u00e9\u00e9n (ekaggat\u0101) <\/em>met zijn vergankelijkheid, d.i. hij ervaart de persoonlijke vergankelijkheid in zijn diepste zelf en aanvaardt deze vergankelijkheid gelijkmoedig. Op deze manier bereikt de beoefenaareen staat van inwendige en van uitwendige vrede en brengt zichzelf en zijn energie in harmonie met (het proces van) het hele bestaan.<\/p>\n\n\n\n

De ervaring van anicca <\/em>kan door de beoefenaar slechts verworven worden op voorwaardedat hij juiste aandacht (samm\u0101 sati)[ix]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em> ontwikkelt.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Samm\u0101 sati <\/em>is onze oorspronkelijke natuur, maar onze aandacht is gecontamineerd en gemanipuleerd door onze conditioneringen.<\/p>\n\n\n\n

Sandy Boucher[x]<\/sup><\/a>:<\/p>\n\n\n\n

\u201cOntwaken, wakker zijn, zou de normale menselijke conditie moeten zijn. Zelfrealisatie drukt immers de diepste waarheid van onze natuur uit, onze eenheid met de energie van het universum. We studeren, mediteren en beoefenen om tot dit bewustzijn door te dringen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Hiervoor vestigt de dhammanuvatti<\/em> zijn analytische aandacht op de vier velden van opmerkzaamheid (satipa\u1e6d\u1e6dh\u0101na)<\/em><\/a>. <\/em>Door constante meditatiebeoefening van satipa\u1e6d\u1e6dh\u0101na<\/em> wordt de sattatimsa bodhipakkhiya dhamma[xi]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em> bij de beoefenaar getriggerd.<\/p>\n\n\n\n

Door deze constante, geconcentreerde aandacht (sati)<\/em>, wordt zijn gelijkmoedigheid (upekkh\u0101) <\/em>ontwikkeld doordat hij de wet van anicca <\/em>experi\u00ebntieel ervaart. <\/em>De dhammanuvatti<\/em> is immers tot het inzicht gekomen datalles wat ontstaat uiteindelijk zal vergaan. Dat alles wat gecre\u00eberd wordt ten onder gaat; dat alles wat geconditioneerd ontstaat finaal vergaat. Sabe sankhara anicca.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Sati <\/em>en upekkh\u0101<\/em><\/a> <\/em>vormen daardoor de twee vleugels waaruit vipassan\u0101 <\/em>opgebouwd is. De evenwichtige combinatie van beide realiseert wijsheid (pa\u00f1\u00f1\u0101).<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201cAnicca vata sankhara, uppada vaya dhammino. Uppajjitva nirujjhanti tesam vupasamo sukho. \u2013 <\/em>Vergankelijk helaas zijn alle verschijnselen<\/a>; ze ontstaan en ze vergaan. Eenmaal ze ontstaan zijn, vergaan ze; \u00e9nkel hun uitdoving brengt geluk.\u201d [xii]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Deze wijsheid ontstaat bij de dhammanuvatti<\/em> niet op een intellectuele basis, maar berust op directe experi\u00ebnti\u00eble kennis. Het is direct ervaringsgericht, gerealiseerd inzicht. Paccakkha-<\/em> \u00f1\u0101\u1e47a.[xiii]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Deze wijsheid is de directe weg naar Nibb\u0101na.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Het bovenstaande vormt de theorie van vipassan\u0101–<\/em>meditatie.<\/p>\n\n\n\n

Praktisch komt de vipassan\u0101–<\/em>techniek erop neer dat de dhammanuvatti <\/em>zijn geconcentreerde aandacht richt op zijn bewustzijn\/lichaam-complex. Namelijk op de vier velden (gocara) <\/em>van opmerkzaamheid (satipa\u1e6d\u1e6dh\u0101na)<\/em>: het lichaam; de gewaarwordingen en gevoelens; het bewustzijn en de indhoud van het bewustzijn (de zgn. ‘objecten van het bewustzijn).<\/p>\n\n\n\n

Het maakt niet uit of de dhammanuvatti<\/em> zijn aandacht richt op het geheel (de vier velden samen) of op slechts \u00e9\u00e9n van de deelaspecten.<\/p>\n\n\n\n

Welke keuze de beoefenaar ook maakt, steeds zal hij door het refrein van de satipa\u1e6d\u1e6dh\u0101na<\/em> gewezen worden op de essentie:<\/p>\n\n\n\n

\u201cZo blijft de monnik volhardend het proces van ontstaan (van resp. het lichaam; de gewaarwordingen; het bewustzijn of de inhoud van het bewustzijn) observeren; blijft hij het proces van vergaan (van resp. het lichaam; de gewaarwordingen; het bewustzijn of de inhoud van het bewustzijn) observeren; of blijft hij zowel het proces van ontstaan als het proces van vergaan (van resp. het lichaam; de gewaarwordingen; het bewustzijn of de inhoud van het bewustzijn) observeren.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Deze observatie doet hij \u2013 overeenkomstig de instructies van de sutta \u2013 <\/em>ijverig (\u0101t\u0101p\u012b); <\/em>helder bewust en met diep inzicht in de vergankelijkheid (sampaja\u00f1\u00f1a); <\/em>met penetrerende aandacht (satim\u0101); <\/em>en vrij en onthecht van elk werelds verlangen en afkeer (vineyya loke abhijjha domanassa).<\/em><\/p>\n\n\n\n

Op welke manier de dhammanuvatti<\/em> zijn beschouwing ook richt, steeds zal de conclusie zijn dat alles wat hij\/zij observeert vergankelijk; onbevredigend en zelfloos is.<\/p>\n\n\n\n

De Boeddha:<\/p>\n\n\n\n

\u201cSabbe sankhara anicca. <\/em>Sabbe sankhara dukkha. Sabbe sankhara anatta \u2013 <\/em>Alle verschijnselen zijn vergankelijk. Alle verschijnselen zijn onbevredigend. Alle verschijnselen zijn zelfloos.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Vinaya[xiv]<\/sup><\/strong><\/sup><\/em><\/a>:<\/p>\n\n\n\n

\u201cVan alle geconditioneerde verschijnselen heeft de Bhagavat<\/em> op hun ontstaan gewezen evenals op hun vergaan. Dit is de leer van de grote Samana<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Door het vestigen van geconcentreerde aandacht op de satipa\u1e6d\u1e6dh\u0101na\u2019s <\/em>zal de dhammanuvatti <\/em>duidelijk en helder begrijpen hoe zijn hele lichamelijke structuur; hoe zijn hele mentale structuur; hoe de combinatie van zijn lichamelijke en mentale structuur; in elkaar steekt. Het hele bestaan als een procesvan ontstaan en vergaan; een eeuwig procesvan constante verandering. In de hele fysieke en mentale structuur is niets stabiel; niets vast; niets onafhankelijk te vinden. Alles is in constante verandering. En deze constante verandering is geen fout van de natuur. Verandering is juist de manier zoals de dingen zijn. Yath\u0101 bh\u016bta.<\/em> Verandering vormt de natuurwet; de kosmische wet. Anicca<\/em> is de enige constante in het hele bestaan.<\/p>\n\n\n\n

Door zijn constante aandacht (sati) <\/em>op de constant veranderende natuur van de lichamelijke en mentale gewaarwordingen ontwikkelt de dhammanuvatti <\/em>diepgaand zijn faculteit van gelijkmoedigheid (upekkh\u0101). <\/em>Aandacht \u00e9n gelijkmoedigheid vormen de twee vleugels van vipassan\u0101. Sati + upekkh\u0101 = vipassan\u0101. <\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Aandacht leidt de dhammanuvatti <\/em>naar helder begrip\/inzicht in de drie karakteristieken van de fenomenen (tilakkha\u1e47a). <\/em>Gelijkmoedigheid voert hem naar de aanvaarding ervan. Anders gezegd: vergankelijk is het lot van de mens. Als hij dit feit in zichzelf realiseert (herkent, erkent en er \u00e9\u00e9n mee wordt) \u00e9n volkomen aanvaardt zal hij innerlijke vrede kennen in d\u00edt leven.<\/p>\n\n\n\n

Het hierboven summier geschetste pad naar de realisatie van wijsheid wordt omstandig beschreven in de Visuddhimagga<\/a>[xv]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em> van Buddhaghosa[xvi]<\/sup><\/strong><\/sup><\/em><\/a>, <\/em>die hiervoor de mosterd haalde bij Upatissa, een boeddhistische monnik die leefde in Ceylon in de 1e eeuw n.Chr. en die de auteur was van het werk Vimuttimagga (het Pad van Bevrijding)<\/a>.[xvii]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a> <\/em>Een meer recent, maar even diepgravend boek is dit van de Birmaanse monnik Mahasi Sayadaw. Ook hier is het pad van de zeven zuiveringen (satta visuddhi) \u2013 <\/em>net zoals het werk van Buddhaghosa \u2013 de rode draad door het hele boek heen.[xviii]<\/sup><\/strong><\/sup><\/em><\/a><\/p>\n\n\n\n

Voor de goede verstaander recapituleer ik hieronderde hierbovengebruikte terminologie:<\/p>\n\n\n

Helder Begrip<\/h4>\n\n\n

Helder inzicht; klaar zien. <\/em>Helder begrip veronderstelt realisatie in onszelf: herkennen; erkennen en er \u00e9\u00e9n mee worden; de fenomenen direct ervaren; intu\u00eftief, experi\u00ebntieel ervaren (paccanubhoti) <\/em>zoals ze werkelijk \u2018zijn\u2019 (yath\u0101 bh\u016bta). <\/em>Dus n\u00edetzoals we d\u00e9nken of zouden w\u00edllen dat ze zijn of net n\u00edet zouden willen dat ze zijn en dit gelijkmoedig, d.i. zonder enige reactie te geven (z\u00f3nder de interactie van de speeltuin van ons bewustzijn: z\u00f3nder de verhalen; z\u00f3nder de drama\u2019s, zonder onze sa\u1e45kh\u0101ra\u2019s<\/em> van verlangen en van afkeer). Zienzoals de reflectie van een spiegel. Om dit \u2018zien\u2019 te bekomen is juiste aandacht (samm\u0101 sati \u2013 <\/em>zie onder) <\/em>nodig.<\/p>\n\n\n\n

Sayadaw U Pandita<\/a>[xix]<\/sup><\/strong><\/sup><\/em><\/a>:<\/p>\n\n\n\n

\u201cTrue insight only occurs in the presence of a nonthinking, bare awareness of the passing away of phenomena in the present moment.\u201d<\/p>\n\n\n

De Drie Kenmerken (Tilakkha\u1e47a) van Alle Geconditioneerde Fenomenen<\/h4>\n\n\n

Deze drie karakteristieken zijn: veranderlijkheid\/verandering\/vergankelijkheid (anicca); <\/em>lijden\/leed\/ellende (dukkha) <\/em>en niet-zelf (anatt\u0101). <\/em>Om vorderingen te maken in vipassan\u0101 \u2013 <\/em>het \u2018zien\u2019 van de dingen zoals ze in werkelijkheid zijn \u2013 moet de dhammanuvatti <\/em>zich (zo ononderbroken mogelijk) bewust blijven van anicca. <\/em>Het advies van de Boeddha is kort en bondig: de beoefenaarmoet proberen de tilakkha\u1e47a <\/em>steeds te blijven waarnemen. In feite omvat dit advies de kern van de leer van de Boeddha. Wanneer dit inzicht dgroeit bij de beoefenaar, evolueert eveneens zijn inzicht in de werkelijke aard van de fenomenen.<\/p>\n\n\n

De Lichamelijke en Mentale Structuur<\/h4>\n\n\n

De hele fysische en mentale structuur \u00e9n de combinatie van beide d.i. de integrale lichamelijke en mentale structuur; de complete stroom (sota)<\/em> van het bestaan. Deze hele structuur is geconditioneerd, <\/em>d.i. gebonden aan oorzaken (hetu\u2019s) <\/em>\u00e9nvoorwaarden (paccaya\u2019s) <\/em>voor ontstaan, bestaan en vergaan.<\/p>\n\n\n

Verkregen door Juiste Aandacht (Samm\u0101-Sati)<\/h4>\n\n\n

Deze juiste aandacht kan \u00e9nkelverkregen worden door analytische meditatie. Deze aandacht is van een uitzonderlijke, allesomvattende, penetrerende kwaliteit.<\/p>\n\n\n\n

Sayadaw U Pandita[xx]<\/sup><\/strong><\/sup><\/em><\/a>:<\/p>\n\n\n\n

\u201cWe spreken hier niet over gewone opmerkzaamheid, wel over opmerkzaamheid van een buitengewone, uitzonderlijke kwaliteit. Het gaat hier over een intense, volgehouden opmerkzaamheid. Wanneer het object verschijnt richt de aandacht van het bewustzijn zich onmiddellijk krachtig op het object. Dit gebeurt zonder aarzelen, zonder nadenken, zonder reflectie, zonder analyse. Het object moet a.h.w. \u2019gegrepen\u2019 worden zodat het observerende bewustzijn het observatie-object volledig omvat, zich over het hele object verspreidt, het in zijn geheel omsluit. Het object moet volledig geobserveerd worden, vanaf het begin, over het midden, tot het einde.”<\/p>\n\n\n\n

In de praktijk betekent dit het continu waarnemen en observeren van alle opkomende objecten. Elk moment van opmerkzaamheid moet verbonden zijn met het volgende. In elk moment. En van moment tot moment. Het opmerken en observeren van de objecten mag bijgevolg geen lacunes kennen, maar moet een continu karakter hebben. Wanneer een object verschijnt moet het bewustzijn onmiddellijk met krachtige inspanning op het object worden gericht.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Deze juiste aandacht bezit vier cruciale kwaliteiten of eigenschappen voor het beschouwen\/contempleren\/mediteren ervan; voor de concentratie erop en het bewustzijn ervan, namelijk:<\/p>\n\n\n\n