{"id":1341,"date":"2021-02-04T15:24:00","date_gmt":"2021-02-04T14:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/new.buddho.org\/nl\/?p=1341"},"modified":"2023-04-21T12:13:44","modified_gmt":"2023-04-21T10:13:44","slug":"over-perceptie-en-werkelijkheid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/buddho.org\/nl\/over-perceptie-en-werkelijkheid\/","title":{"rendered":"Over Perceptie en Werkelijkheid"},"content":{"rendered":"
<\/div>\n

Het leven van de Boeddha<\/a> is uitgebreid met enorm veel devotie beschreven in de sutta\u2019s<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Summier komt Siddhartha\u2019s odyssee hierop neer: hij werd geboren in de 5de eeuw v\u00f3\u00f3r onze tijdrekening in Lumbini, een onooglijk dorpje in de Terai-laagvlakte van Nepal, aan de voet van de Himalaya.<\/p>\n\n\n\n

De eerste 29 jaar van zijn leven bracht hij door in Kapilavatthu, de hoofdstad van een kleine, onafhankelijke oligarchische republiek, in het noorden van het huidige India. Het is hier dat de wereldse conditionering niet aan hem bleef kleven. In Kapilavatthu verliet hij het huis dat niet het zijne was. Het huis dat anderen voor hem gebouwd hadden. Het leven dat anderen voor hem in gedachten hadden. Zijn geconditioneerde habitat.<\/p>\n\n\n\n

Het is de plaats waar het zaadje tot ontluiken kwam waaruit zijn zelfrealisatie ontsproot. De grote ommekeer die iedere yogi op zijn of haar persoonlijk pad ook tegenkomt.<\/p>\n\n\n\n

Kapilavatthu is de plaats waar hij het lijden zag. Waar hij een oude man, een zieke en een lijk tegenkwam. Dukkha<\/em> (lijden)<\/a>. Maar ook een samana<\/em> (asceet), een bhikkhu <\/em>(monnik). Sukha <\/em>(gelukzaligheid). Waar hij ervaarde dat de werkelijkheid zoals hij dacht dat ze was (en zoals men het hem geleerd had), niet de w\u00e9rkelijke werkelijkheid was maar slechts een bedwelmende begoocheling. Een groteske illusie (maya)<\/em>. Een fata morgana.<\/p>\n\n\n\n

Siddhartha ‘verliet het huis’ en trok de thuisloosheid in om een antwoord te zoeken op en zich te bevrijden uit het knagende gevoel van onvrede dat elke mens zijn hele leven met zich meezeult.<\/p>\n\n\n\n

Hij begaf zich naar Rajagaha, waar hij meditatie beoefende onder leiding van Alara Kalama en Uddaka Ramaputta \u2014 destijds twee uitmuntende spirituele leraren in de Ganges-vallei. Geen van beide meditatietechnieken leidden Siddhartha tot bevrijding. Consequent met zichzelf verliet hij beide goeroes. Hij trok daarop verder naar het grotten-complex in het Dungeshwari-gebergte.<\/p>\n\n\n\n

Daar sloot hij zich aan bij een groep van vijf gezellen (pa\u00f1ca vaggiya<\/em>), waarmee hij een rigoureus ascetisme beoefende in de grot van Mahakala. Maar ook deze ascetische praktijken brachten geen doorbraak naar bevrijding en innerlijke vrede.<\/p>\n\n\n\n

Siddhartha verliet de vijf asceten en vervolgde zijn weg naar Uruvela waar hij ‘vervuld van genade en van diep mededogen\u2019 op 35-jarige leeftijd tot zelfrealisatie kwam en Boeddha \u2014 de Verlichte, de Ontwaakte \u2014 werd<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Vervolgens trok hij westwaarts naar Sarnath, ten noorden van de stad Varanasi, waar hij zijn eerste lering gaf in het Hertenkamp aan de vroegere vijf gezellen. Zo zette hij het wiel van de leer in beweging (dhammacakkappavattana<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Vervolgens doorkruiste de Boeddha gedurende 45 jaar het Middenland om zijn leer uit te leggen en te verduidelijken.<\/p>\n\n\n\n

In Kusinara tenslotte eindigde zijn vormelijk verhaal en bereikte hij het Parinibb\u0101na<\/em> (de volledige bevrijding na het uitdoven van zijn lichaam).<\/p>\n\n\n\n

Tot zover het expos\u00e9 van een Ontwaakt Leven.<\/p>\n\n\n\n

De verhalen en metaforen in deze sutta\u2019s sluiten nauw aan bij de wereld van de vormen. Perceptie is rijkelijk aanwezig. Maar ook de huidige bedevaartsoorden Lumbini, Kapilavatthu, Bodhgaya, Sarnath en Kusinara zijn niet veel m\u00e9\u00e9r dan zorgvuldig gecre\u00eberde perceptie. Deze perceptie cre\u00ebert een ervaring die een verwachting van vrede en van harmonie oproept \u2014 een atmosfeer van rust, universaliteit en zuiverheid. Maar, hoe goed bedoeld ook en hoe fijn het ook aanvoelt: perceptie blijft perceptie.<\/p>\n\n\n\n

Laten we eerlijk in de spiegel kijken: dit is niet de kern van de Dhamma<\/a>. Dit is niet wat de Boeddha ons naliet. De discrepantie tussen perceptie en de werkelijkheid, tussen begoocheling (maya<\/em>) en werkelijkheid (yatha bhuta<\/em>), is immens.<\/p>\n\n\n\n

De leer van de Boeddha gaat over bevrijding en innerlijke vrede. Bevrijding van dukkha<\/em>. En het verwerven van innerlijke vrede door uitdoving. Zelfrealisatie. Nibb\u0101na<\/em> (Nirvana)<\/a>. In dit leven.<\/p>\n\n\n

Het Ontwaken<\/h2>\n\n\n

De Pali Canon<\/a> vermeldt uitvoerig de inzichten die Siddhartha progressief verwierf tijdens zijn meditatie, het zgn. ‘drievoudige weten’. Dit wordt metaforisch beschreven in de vorm van drie nachtwaken.<\/p>\n\n\n\n

Gedurende de eerste nachtwake verkreeg hij inzicht in zijn ontelbare vroegere levens. In detail zag hij het eeuwige proces van ontstaan en vergaan \u2014 deze eindeloze cyclus van geboorte en dood, dit ‘proces’ dat zich uitstrekt over alle tijdperken.<\/p>\n\n\n\n

Hier ‘ziet’ en ‘weet’ (janami passami<\/em>) de Boeddha dat het hele universum \u00e9\u00e9n doorlopende manifestatie van energie is. Hij zag \u2014 2.400 jaar eerder dan Charles Darwin \u2014 hoe alles met alles en iedereen met iedereen verbonden is. Vanaf de oerknal en v\u00e9rder. Dat alles in mekaar vloeit.<\/p>\n\n\n\n

Hij observeerde zijn lichaam \u2018van de top van zijn hoofd tot aan de tippen van zijn tenen en van de tippen van zijn tenen tot aan de top van zijn hoofd\u2019.<\/p>\n\n\n\n

Siddhartha ‘zag’ dat in zijn hele lichaam op \u00e9lk moment alles veranderde; dat op g\u00e9\u00e9n enkel moment, ook maar iets hetzelfde bleef. Hetzelfde gold voor zijn gevoelens en gewaarwordingen. Ook hier stelde hij vast dat geen enkel gevoel en geen enkele gewaarwording ook maar \u00e9\u00e9n moment onveranderd bleef.<\/p>\n\n\n\n

Hij zag dat alles ontstaat om direct weer te vergaan. Dat alles veranderlijk en vergankelijk is (anicca<\/em>)<\/a>. Doordat dit ‘proces’ van ontstaan en vergaan geen begin en geen einde kent verloren de begrippen geboorte en dood voor hem hun betekenis. De Boeddha ‘zag\u2019 dat geboorte en dood slechts rechtstreekse gevolgen zijn van onwetendheid, van verwarring, van confusie (avijj\u0101<\/em>) dat er een ‘ik’ – een permanent \u2018zelf\u2019 (een \u2018ziel\u2019) bestaat, afgezonderd van de rest.<\/p>\n\n\n\n

Siddhartha besefte dat de vergankelijkheid die hij in zijn eigen lichaam, in zijn eigen gevoelens en in zijn eigen gewaarwordingen waarnam, voor alle fenomenen gold. Anicca<\/em> als kenmerk voor alle verschijnselen<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wil de yogi stroombetreder (sot\u0101panna<\/em>)<\/a> worden dan moet hij de stroom z\u00eden. Zonder zien zal hij nooit de stroom betreden. Om sot\u0101panna<\/em> te worden moet hij het bestaan begrijpen als een continue, cyclische evolutie, waar alles in constante verandering is. Als een proces. Een flow. Een stroom van energie. Een flux. Een feitelijkheid die diametraal staat tegenover de geconditioneerde illusie van een stabiel separaat ‘ik’.<\/p>\n\n\n\n

Zo ervaart de yogi een onbegrensde en oneindige eenheid van alles-met-alles. Een eenheid waar g\u00e9\u00e9n separaat ‘ik’ meer bestaat. Een eenheid die een diep mededogen (karun\u0101<\/em>) in zich draagt en een mateloos respect voor alle levende wezens. Dit is de \u2018Interbeing\u2019 van Thich Nhat Hanh. \u2018Interbeing\u2019 niet als een concept, maar als een intu\u00eftief, experi\u00ebntieel w\u00e9ten. Waar elk levend wezen, het gras en de bomen incluis, van nature volmaakt en ontwaakt is. Compleet \u00e9n perfect. Ondanks de omringende dukkha<\/em>. Ondanks de continue gruwel van geboorte, ziekte, ouderdom en dood die het bestaan is. Ondanks het verdorren van het groene gras in de zomer. Ondanks het vallen van de bladeren in de herfst. Ondanks Hiroshima. Ondanks Auschwitz. Alles met elkaar verbonden door ontelbare oorzaken (hetu<\/em>) en condities (paccaya<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Tijdens de tweede nachtwake ‘zag’ hij de wet van karma (kamma<\/em>): hoe heilzaam handelen leidt tot vreugde en onheilzaam handelen tot verdriet. Hij zag hoe de wezens zelf de oorzaken van hun handelen cre\u00ebren en hoe zij zelf de resultaten ervan ervaren: wat we nu zijn is een gevolg van ons vroeger handelen. Wat we worden zal het resultaat zijn van ons huidig handelen. Hij zag verder dat alle wezens onderhevig zijn aan deze karmische wet.<\/p>\n\n\n\n

Gedurende de derde nachtwake verkreeg hij inzicht in de keten van afhankelijk ontstaan (pa\u1e6diccasamupp\u0101da<\/em>)<\/a>. Het is deze keten met 12 schakels die de condities (paccaya<\/em>) aangeeft waardoor de mens steeds opnieuw (van moment-tot-moment) ‘wedergeboren’ wordt.<\/p>\n\n\n\n

Hij onderkende naar waarheid:<\/p>\n\n\n\n

“Dit is lijden; dit is de oorzaak van het lijden; dit is de be\u00ebindiging van het lijden; dit is de weg die leidt naar de be\u00ebindiging van het lijden.”<\/p>\n\n\n\n

Hij begreep dat men dit lijden kan reduceren of zelfs compleet kan opheffen als men de onwetendheid over de eigen aard kan overstijgen door de werkelijkheid te zien zoals zij is.<\/p>\n\n\n\n

Yath\u0101-bh\u016bta-\u00f1\u0101\u1e47a-dassana <\/em>staat voor het ‘zien’ en ‘weten’ van de werkelijkheid zoals ze is: vergankelijk (anicca)<\/em>, onbevredigend (dukkha) en zelfloos (anatt\u0101<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Door deze drie inzichten \u2014 het ‘proces’; de wet van kamma en de wet van afhankelijk ontstaan \u2014 ervaart Siddhartha een complete transformatie:<\/p>\n\n\n\n

“Weten verrees (pa\u00f1\u00f1\u0101<\/em>), duisternis (avijj\u0101<\/em>) werd vernietigd en licht ontstond, zoals dat gebeurt bij iemand die voortdurend bewust aandachtig (sati<\/em>), toegewijd (atapi<\/em>) en vastberaden (adhi\u1e6d\u1e6dh\u0101na<\/em>) is.”<\/p>\n\n\n\n

Siddhartha transformeerde tot Boeddha. Tot volledig inzicht gekomen was hij een Verlichte geworden, een Volkomen Ontwaakte (samm\u0101 Sambuddha<\/em>)<\/p>\n\n\n

De Prediking<\/h2>\n\n\n

Na zijn ontwaken trok hij westwaarts naar Varanasi. In het Hertenkamp van Sarnath gaf de Boeddha aan de Vijf Gezellen in een periode van vijf dagen zijn twee belangrijkste voordrachten: de Dhammacakkappavattana-sutta<\/em>, waarmee hij het wiel van de leer in beweging zette en de Anattalakkhana-sutta<\/em> waarmee hij de zelfloosheid van de verschijnselen illustreerde.<\/p>\n\n\n\n

In de Dhammacakkappavattana-sutta<\/em> komt hij tot de kern van de zaak. Dit is de leer. Niets meer, niets minder! Als er iets m\u00e9\u00e9r of anders zou geweest zijn, zou hij het hier, op d\u00e9ze plaats zeker gezegd hebben!<\/p>\n\n\n\n

Maar mutatis mutandis: wat hier niet gezegd wordt is niet de essentie van Dhamma.<\/p>\n\n\n\n

In de Dhammacakkapavattana-Sutta<\/em> bespreekt de Boeddha 5 onderwerpen. Ik citeer de belangrijkste passages.<\/p>\n\n\n

De twee uitersten en de Middenweg<\/h3>\n\n\n

“Monniken, een bhikkhu hoort de volgende twee uitersten niet te beoefenen. Welke twee? Het nastreven van geluk door zintuiglijk genot, wat laag, vulgair, ordinair en onedel is en niet tot welzijn leidt. Het nastreven van een strikt ascetisme, wat pijnlijk en onedel is en niet tot welzijn leidt. De Verhevene is \u2014 door beide uitersten te vermijden \u2014 ontwaakt aan de Middenweg, die zien en weten oplevert, en tot innerlijke vrede, direct begrip, ontwaken en Nibb\u0101na<\/em> leidt.”<\/p>\n\n\n\n

“En wat is die Middenweg die zien en weten oplevert, en tot innerlijke vrede, direct begrip, ontwaken en Nibb\u0101na<\/em> leidt? Het is het Edele Achtvoudige Pad, juist inzicht, juiste intentie, juist spreken, juist handelen, juist levensonderhoud, juiste inspanning, juiste aandacht en juiste concentratie. Dit, Monniken, is de Middenweg die zien en weten oplevert, en tot innerlijke vrede, direct begrip, ontwaken en Nibb\u0101na<\/em> leidt.”<\/p>\n\n\n

De Vier Edele Waarheden \u2014 Catt\u0101ri Ariya Saccani<\/h3>\n\n\n

Sacca<\/em> staat voor ‘waarheid’. Dit is g\u00e9\u00e9n esoterische waarheid; geen dogmatische waarheid. Het is datgene wat \u2018w\u00e1\u00e1r\u2019 is; datgene wat geldt als een natuurwet, in casu wat relevant was in het verleden, in het heden is en in de toekomst zal zijn.<\/p>\n\n\n\n

“Dit, Monniken, is de Edele Waarheid over het lijden (dukkha sacca<\/em>): Geboorte is dukkha<\/em>, ouderdom is dukkha<\/em>, ziekte is dukkha<\/em>, dood is dukkha<\/em>. Verdriet, treuren, pijn, droefheid en ellende is dukkha<\/em>. Samenzijn met vijanden is dukkha.<\/em> Gescheiden zijn van vrienden is dukkha. <\/em>Niet krijgen waar je van houdt is dukkha. <\/em>Samengevat: de vijf khandha\u2019s<\/em> (aggregaten) zijn dukkha<\/em>.”<\/p>\n\n\n\n

“En dit, Monniken, is de Edele Waarheid over de oorsprong van het lijden (samud\u0101ya sacca<\/em>): Het is het verlangen dat tot verder bestaan leidt, verbonden is met plezier en lust, en hier en daar naar genot zoekt. Het is summier: verlangen naar zintuiglijk genot (k\u0101ma ta\u1e47h\u0101<\/em>), verlangen naar bestaan (bhava ta\u1e47h\u0101<\/em>) en verlangen naar niet-bestaan (vibhava ta\u1e47h\u0101<\/em>).”<\/p>\n\n\n\n

“En dit, Monniken, is de Edele Waarheid over de be\u00ebindiging van het lijden (nirodha sacca<\/em>): het is het complete verdwijnen en vernietigen van verlangen; het verlaten, loslaten, afstand doen en zich bevrijden van verlangen.”<\/p>\n\n\n\n

“En dit, Monniken, is de Edele Waarheid over de weg die leidt naar de be\u00ebindiging van het lijden (magga sacca<\/em>): het is het Edele Achtvoudige Pad, namelijk: juist inzicht, juiste intentie, juist spreken, juist handelen, juist levensonderhoud, juiste inspanning, juiste aandacht en juiste concentratie.”<\/p>\n\n\n\n

Deze Vier Edele Waarheden zijn de essentie van de leer van de Boeddha<\/a>. De Boeddha onderwijst maar \u00e9\u00e9n ding: dukkha<\/em>; de oorzaak van dukkha<\/em>; de be\u00ebindiging van dukkha<\/em>. en de weg die leidt naar de be\u00ebindiging van dukkha<\/em>. Dat is het. Dat is alles waar het in Boeddha\u2019s leer om draait: dukkha<\/em> en de be\u00ebindiging ervan, de eliminatie van dukkha<\/em>, het doven van dukkha<\/em>. Het \u00e9nige dat voor de yogi belang heeft en moet gerealiseerd worden is dat hij\/zij dukkha<\/em> dooft, dat hij\/zij dukkha<\/em> be\u00ebindigt.<\/p>\n\n\n\n

Wanneer we het erover eens zijn dat dukkha<\/em> en het einde van dukkha<\/em> het hart van de leer vormen, dan hoeven we ons geen verdere zorgen te maken over de trivialiteiten van wedergeboorte. Dat is immers niet fundamenteel.<\/p>\n\n\n

Drie Rotaties en Twaalf Aspecten<\/h3>\n\n\n

Hier zegt de Boeddha dat \u00e9lk van de Vier Edele Waarheden:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. moet gekend zijn\/ begrepen worden (pariyatti<\/em>),<\/li>\n\n\n\n
  2. moet beoefend worden (pa\u1e6dipatti<\/em>) en<\/li>\n\n\n\n
  3. moet gerealiseerd worden (pa\u1e6divedha<\/em>).<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    in casu:<\/p>\n\n\n\n